اگر خواستن تواند و فرصت آن فوت نشود ، خواستن حلال نباشد ، چه در حال بدان حاجت نيست ، و بسى باشد كه فردا نزيد ، پس چيزى بى حاجت خواسته باشد ، پس طعام شبانه روزى بس كند . پس خبرى كه در تقدير بدين مقدار آمده است بر اين حمل شود . و اگر فرصت سؤال فايت گردد و اگر تأخير كند دهنده نيابد ، خواستن او را مباح باشد ، چه اميد زندگانى يك سال دور نيست ، و او به تأخير خواستن مضطر و عاجز بماند از كسى كه او را بىنياز گرداند . و اگر بيم عجز از خواستن در مستقبل ضعيف باشد و آن چه براى آن خواهد ضرورى نبود ، خواستن او از كراهيت خالى نباشد . و كراهيت آن به اندازهء درجات ضعف اضطرار باشد و بيم فوت ، و تراخى « 76 » مدتى كه در آن به سؤال محتاج شود . و آن همه در ضبط نيايد ، و آن منوط باشد به اجتهاد بنده و نظر او براى نفس خود - ميان او و خداى . پس در آن از دل خود فتوا خواهد و بر آن كار كند اگر سالك راه آخرت باشد . و هر گاه كه يقين او قوىتر باشد و وثوق او به رسيدن روزى در مستقبل تمام‌تر و قناعت او به قوت وقت ظاهرتر ، درجهء او نزديك خداى عالىتر باشد . پس چون حق تعالى قوت شبانه روزى تو را و عيال تو را داده باشد بيم مستقبل نباشد ، مگر از ضعف يقين و از گوش دادن به تخويف شيطان . و حق تعالى فرموده است : فَلا تَخافُوهُمْ وَ خافُونِ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ . « 77 » اى ، مترسيد از ايشان و از من ترسيد اگر گرويدگانيد . و گفت : الشَّيْطانُ يَعِدُكُمُ الْفَقْرَ وَ يَأْمُرُكُمْ بِالْفَحْشاءِ وَ اللَّهُ يَعِدُكُمْ مَغْفِرَةً مِنْهُ وَ فَضْلًا ، « 78 » اى ، شيطان شما را درويشى وعده كند و بخل و بدگمانى به حق تعالى فرمايد و خداى [ 277 ] - عز و جل - شما را آمرزش گناهان و فضل وعده كند . و خواستن فاحشه‌اى است كه به ضرورت مباح شده است . و حال كسى كه براى حاجتى خواهد كه پس از شبانه روزى باشد اگرچه داخل سال باشد ، بتر از حال كسى كه مال موروث را براى حاجتى كه پس از سال باشد نگاه دارد . و هر دو در فتواى ظاهر مباحند ، و ليكن هر دو از دوستى دنيا و درازى امل و عدم وثوق به فضل خداى صادر شوند . و آن از امهات مهلكات است . بيان احوال خواهندگان ( 1 ) بشر گفتى : درويشان سه‌اند : درويشى كه نخواهد ، و اگر بدهند نستاند ، و اين با روحانيان در عليين رونده باشد ، و درويشى كه نخواهد ، و اگر بدهند بستاند ، و آن با مقربان باشد در جنات فردوس ، و درويشى كه در حال فاقه بخواهد ، و اين با صادقان از اصحاب يمين باشد . پس همه

--> ( 76 ) تراخى ، تأخير . ( 77 ) آل عمران 3 - 175 . ( 78 ) بقره 2 - 268 .